Toczeń rumieniowaty układowy

Toczeń rumieniowaty układowy (t.r.u.) klasyfikowany jest w grupie zapalnych układowych chorób tkanki łącznej. Jeśli spróbujemy to zdanie przedstawić w formie zrozumiałej nie tylko dla medyka, to znajdziemy w nim charakterystykę tej groźnej choroby. Dominują w niej objawy zapalenia, które widoczne na skórze w postaci rumienia, obejmują układy narządów wewnętrznych, a proces zniszczenia toczy się jeśli nie potrafimy go zatrzymać. Choroba rozpoczyna się zwykle między 20 a 40 rokiem życia, ale pojawić się może już w dzieciństwie.  Zachorowalność jest kilkakrotnie wyższa u kobiet niż u mężczyzn. Do chwili obecnej nieznana jest bezpośrednia przyczyna inicjująca proces zapalny. Wiadomo, że istotnym elementem, są genetycznie uwarunkowane defekty w układzie immunologicznym, czyli układzie komórek odpowiedzialnych za rozpoznanie - co w moim organizmie jest moje, a co obce i wyposażonych w arsenał środków do zabijania i usuwania z organizmu wszystkiego co obce lub niepotrzebne dla ustroju. Gdy pojawi się defekt rozpoznania, następuje proces autoimmunizacji, a nawet ataku na własne komórki, który w konsekwencji prowadzi do choroby autoimmunizacyjnej. W przypadku t.r.u. zaatakowanych jest  jednocześnie kilka narządów. Zewnętrzną manifestacją choroby są wspomniane już zmiany skórne w postaci rumienia na policzkach o charakterystycznym kształcie motyla i eksponowanych na światło słoneczne częściach ciała (dekolt, przedramiona). Na śluzówkach jamy ustnej mogą pojawić się nadżerki podobne do aft. Poczucie osłabienia i gorączka sygnalizują objęcie procesem narządów wewnętrznych. Objawy kliniczne w dużym stopniu zależą od nasilenia procesu zapalnego w poszczególnych narządach. Bóle w klatce piersiowej i duszność sygnalizują zapalenie opłucnej lub osierdzia i wsierdzia. Bóle głowy, zmiany w psychice a nawet napady padaczki (najczęściej u dzieci) pojawiają się, gdy powstają zaburzenia w centralnym układzie nerwowym. Bóle głowy mogą też być skutkiem nadciśnienia tętniczego w przebiegu zmian zapalnych w naczyniach krwionośnych i w nerkach. Anemia czasem z zażółceniem oczu a nawet skóry, podatność na zakażenia i skłonność do zakrzepów lub odwrotnie – do wylewów krwotocznych to objawy ataku choroby na układ krwiotwórczy. Bóle stawowe i mięśniowe (objaw zapalenia stawów) utrudniają czynności dnia codziennego. Badania laboratoryjne pozwalają na określenie aktywności procesu zapalnego, wykrycie zaburzenia czynności poszczególnych narządów i serologicznych (obecnych w surowicy krwi) markerów autoimmunizacji. Toczący się proces niszczenia komórek poszczególnych narządów niezbędnych do życia, nieuchronnie prowadzi do ich niewydolności jeśli nie zostanie zatrzymany.  

W przypadku pojawienia się niepokojących objawów niezbędna jest wizyta u specjalisty reumatologa, bowiem ustalenie właściwego rozpoznania wcale nie jest tak oczywiste jak mogło by się wydawać z opisanych objawów. Wiele z nich pojawia się także w innych chorobach, szczególnie autoimmunizacyjnych (mówimy wówczas o zespołach tocznio-podobnych), a niektóre markery serologiczne t.r.u. można wykryć we krwi nawet zdrowych osób (np. przeciwciała ANA). Tylko specjalista będzie wiedział, czy spostrzegane u chorego objawy spełniają kryteria diagnostyczne t.r.u. i w przypadku nieuzasadnionej obawy uspokoi zaniepokojonego pacjenta. Tylko specjalista w przypadku rozpoznania choroby będzie wiedział, czy przypadek wymaga hospitalizacji w trybie pilnym, czy możliwe jest leczenie ambulatoryjne, a może tylko obserwacja zagrożenia chorobą.

Prof. dr hab. med. Jacek Pazdur