Reaktywne zapalenie stawów

Rozpoznanie – reaktywne zapalenie stawów w zasadzie nie jest rozpoznaniem choroby, lecz informacją, że nieokreślony bodziec uruchomił reakcję zapalenia w jednym lub częściej kilku stawach obwodowych. W niektórych podręcznikach reumatologii w ogóle nie spotyka się tego określenia. Termin ten używany jest zazwyczaj w przypadku pojawienia się objawów zapalenia stawów u chorego po 3 – 4 tygodniach od zakażenia bakteryjnego lub w przebiegu skąpo objawowego zakażenia przewlekłego np. w przewodzie pokarmowym czy drogach moczowych. Charakterystyczną cechą tego zapalenia jest więc negatywny wynik posiewów bakteryjnych z płynu lub tkanek objętych zapaleniem stawów. Przyczyna rozwoju zapalenia nie jest jeszcze dokładnie poznana. Uważa się, że przeciwciała lub kompleksy immunologiczne wytworzone w reakcji odpowiedzi komórek układu odporności człowieka na atakujący nasz organizm czynnik zakaźny, mogą w sposób nieswoisty reagować z tkankami tworzącymi stawy.  Klasycznym i pierwszym przykładem reaktywnego zapalenia stawów był zespół objawów pojawiający się u żołnierzy frontowych w czasie I wojny światowej, opisany przez austriackiego lekarza, od nazwiska, którego jest on znany pod nazwą zespołu Reitera. Zespół ten, na który składało się: zapalenie stawów, zapalenie cewki moczowej i zapalenie spojówek pojawiał się po zakażeniu rzeżączką. Obecnie wiadomo, że wiele innych szczepów bakteryjnych (np. chlamydia, yersinia, ureaplasma,salmonella) a także wirusy mogą być przyczyną reaktywnego zapalenia stawów, a wachlarz pojawiających się objawów jest znacznie szerszy. Zmianami zapalnymi są objęte zwykle duże stawy kończyn dolnych (skokowe, kolanowe), ale pojawiać się one mogą ze zmieniającym się nasileniem także w innych stawach. Objawy stawowe są na ogół asymetryczne. Czasem stwierdza się obrzęki całych palców, które opisywane są wówczas jako „palce kiełbaskowate”.  Zapalenie może też umiejscawiać się w obrębie pochewek ścięgien lub przyczepów ścięgien. Szczególnie bolesne jest zapalenie ścięgna Achillesa i jego przyczepu do guza kości piętowej. Charakterystycznymi zmianami na skórze są rogowaciejące grudki na dłoniach i stopach a także nadżerki na błonach śluzowych ( u mężczyzn na żołędzi prącia). W narządzie wzroku prócz niebakteryjnego zapalenia spojówek niebezpiecznym powikłaniem jest zapalenie błony naczyniowej oka. W badaniach laboratoryjnych wskaźniki aktywności zapalnej ( OB., CRP) są podwyższone, ale badaniami serologicznymi nie stwierdza się w surowicy chorych markerów układowych zapalnych chorób tkanki łącznej. Częściej jednak niż w populacji ogólnej stwierdza się u chorych obecność antygenu HLA B27. Choroba ma tendencję do samoistnego wygaszania w ciągu około 6 miesięcy, ale ze względu na zagrożenia jakie niesie toczący się w ustroju stan zapalny i możliwość przejścia w fazę przewlekłą, pacjent bezwzględnie wymaga leczenia.

 Cel wizyty u lekarza:

  • Ustalenie na podstawie badania klinicznego, czy diagnostyka ma pójść w kierunku zapalnej układowej choroby tkanki łącznej, czy reaktywnego zapalenia stawów, a w szczególności wykluczenie tzw. odczynowego zapalenia stawów w przebiegu chorób narządów wewnętrznych.
  • Ustalenie czy choroba jest wynikiem zakażenia przebytego, czy utajonego zakażenia przewlekłego.
  • Ustalenie czynnika przyczynowego reaktywnego zapalenia stawów (często jest to zadanie trudne).
  • Ustalenie leczenia (w miarę możliwości przyczynowego).